Шығармашыл тұлғаны тәрбиелеу қазіргі кездегі педагогикалық теория мен практиканың маңызды міндеттерінің бірі болып табылады. Өйткені келешек қоғамға өзінің зияткерлік қабілеті мен шығармашылық жетістіктерімен танылатын адамдар еліміздің қарқынды дамуы үшін аса қажет. Мақалада мектепке дейінгі педагогикадағы «зияткерлік» және «шығармашылық» ұғымдарының мектеп жасына дейінгі балалардың өзара әрекеттестік мәселелерін ашуда шешуші рөл атқаратындығына мән беріліп, аталмыш ұғымдардың сипаттамалары нақтыланған. Зияткерлік-шығармашылық қабілеттер өзінің барлық нақты формаларында көрінетіндігі: өнертапқыштық, ғылыми, әдеби, көркемдік және т.б. қарастырылған. Осыған сәйкес, зияткер дарынды тұлғаның шығармашылық қабілеті оның жеке тұлғасын тұтас сипаттайды және зияткерлік яғни (ойлаудың өзіндік ерекшелігі, икемділігі, бейімділігі, еркіндігі және тиімділігі, шығармашылық қиялдың деңгейі) арқылы ұсынылған компоненттер жүйесі болып табылатындығы, және олардың өзара әрекетіндегі тұлғалық (мотивациялық, эмоционалдық, ерікті, рефлексиялық және құндылық) сипаттамаларды дамытуға бағытталған іс-әрекеттерді жүзеге асыру ерекшеліктері көрсетілген. Нәтижесінде дамытушы ойындар кешенін ұтымды жүзеге асыруда педагог кез келген балалар іс-әрекетіндегі өз позициясының екіжақтылығын есте сақтай отырып, олардың қызығушылығы, шығармашылығы, эмоционалдық көңіл-күйі, балалардың бір-бірімен қарым-қатынасының сипаты, сондай-ақ ойын әрекеттерінің сәттілігі мен ойын нәтижесіне жетуіне көңіл бөлінген. Воспитание творческой личности выступает приоритетной задачей современной педагогической теории и практики. Государственный стандарт дошкольного образования нацелен на создание условий для всестороннего личностного развития, социализации личности дошкольника, раскрытия творческого потенциала, инициативности в совместной деятельности со сверстниками и взрослыми. В статье уточнен смысл понятий «интеллектуальный» и «творческий» в дошкольной педагогике и раскрыта их ведущая роль в рассмотрений проблем взаимодействия детей. Возможностью проявления интеллектуальных и творческих способностей в разнообразных конкретных формах: искусстве, науке, литературе и т.д. Интеллектуальные возможности обеспечиваются имеющимися знаниями, закрепляются способностями, стимулируются целенаправленностью. Важным условием творчества выступает наличие опыта, вызывающего эмоциональную окраску творческой деятельности. В развитии интеллектуального и творческого потенциала старших дошкольников необходимым условием являются выбор эффективных форм организации педагогического процесса развивающих игр. Соответственно, дается характеристика творческого потенциала одаренной личности через такие особенности мыслительной деятельности как гибкость, оригинальность, произвольность, эффективность и особый уровень творческого воображения определены виды деятельности направленные на развитие мотивационного, эмоционального, произвольного, рефлексивного, ценностного компонентов совместной деятельности детей. В качестве результата представлен опыт эффективной реализации педагогами комплекса развивающих игр, где педагог сохраняя свою позицию организатора и наблюдателя, умело уделяет внимания эмоциональному настрою участников, характеру их взаимодеиствия, творческой направленности деятельности, созданию соревновательного духа у участников. Education of a creative personality speaks priority task modern pedagogical theory and practices. State standard of preschooler education aims at creation conditions for a comprehensive personal development, socialization personalities of preschooler, disclo-sure creative potential, and initiative in joint activities with peers and adults. The article clarifies the meaning concepts of “intellectual” and “creative” in preschool pedagogy and revealed their leading role in considering the problems of interaction between chil-dren. The possibility of displaying intellectual and creative abilities in various specific forms: art, science, literature, etc. Intellectual abilities are provided with available knowledge, fixed by abilities, stimulated by purpose fullness. An important condition for creativity speaks experience, calling emotional coloration creative activities. In the devel-opment of the intellectual and creative potential of older preschoolers, a necessary condi-tion is the choice of effective forms of organizing the pedagogical process of educational games. Accordingly, given characteristic capacity of intellectually gifted personality through such peculiarities of mental activity as flexibility, originality, arbitrariness, effi-ciency. As the result, was presented experience implementation teachers complex of edu-cational games, where teacher keeping its position as organizer and observer, skillfully pays attention to the emotional mood of the participants, their character interactions, creative focus activities, creation of competitive spirit participants.

https://doi.org/10.48081/BGQF1855

2026

Выпуск 1

Цели школьного образования и подходы к организации общего среднего образования сегодня сильно изменяются, особенно в отношении тех принципов, на которых строятся образовательные процессы. Актуальны вопросы типа: заканчивают ли молодежь школу с научными знаниями, необходимыми им для принятия обоснованных решений в современном мире? Потому, существует противоречие между потребностью общества в человеке, обладающем исследовательскими навыками, и недостаточной сформированностью таких навыков у учащегося средней школы, что подтверждает актуальность данной темы и необходимость ее научного исследования. Наше текущее исследование направлено на изучение гипотезы: решение нестандартных задач по математике, включающие задачи прикладного характера, на логику и исследование, формируют исследовательские навыки учащихся средней школы. В рамках исследования, проведенного в 2 этапа, в период 2022-2024 годы, была использована, в целом, выборка (N=105), в которую вошли девятиклассники с высоким уровнем математических знаний, средней школы имени С. Рахимова, школы-гимназии №99 и №47 города Шымкент. Результаты 2 этапа, нашего исследования, выборка которой составила 51 одаренных учащихся, отобранных среди учащихся из первого этапа, показывают положительную связь между решением математических задач и формированием исследовательских умений учащихся. Гипотеза подтверждается t-критерием Стьюдента. Обсуждаются ограничения исследования и дальнейшее направления будущих исследований.

https://doi.org/10.48081/BGQF1840

2026

Выпуск 1

The article analyzes the topical issue of modern pedagogical science related to the critical perception of adolescent culture. The role of legal education in the formation of a legal culture of an individual is determined through the prism of a systematic approach. The importance of legal awareness and lawful behavior as structural elements of legal culture is emphasized. The study formulates the concept of legal education, identifies its key tasks and identifies conditions conducive to the effective development of this process. The components of legal education are considered: the cognitive component (legal consciousness, thinking, views and beliefs), the value-emotional component (legal values, orientation) and the practical component (motivation, attitudes, habits of lawful behavior). Based on these elements, a pedagogical model is proposed, including goals, objectives, methods, principles, tools, forms, criteria and performance indicators. The model is aimed at providing an integrated approach to the education of legal culture of adolescents

https://doi.org/10.48081/BGQF1856

2026

Выпуск 1

Бұл мақалада математиканы қашықтан оқыту кезінде оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту үдерісі қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі - қашықтан білім беру рөлінің артуына және математикалық білімді нақты өмірлік жағдайларда қолдану дағдыларын қалыптастыру қажеттілігіне байланысты. Зерттеудің мақсаты – оқушылардың функционалдық сауаттылықтарының дамуына әсер ететін факторларды анықтау және оқу процесін жетілдірудің тиімді әдістерін ұсыну. Зерттеуде қашықтан оқыту және функционалдық сауаттылықты қалыптастыруға байланысты ғылыми әдістемелік әдебиеттерге шолу жасалынды. Нәтижелер бойынша интерактивті әдістерді, цифрлық құралдарды және жобалық әрекеттерді қолдану оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыруға ықпал етуі мүмкін екенін пайымдадық. Оқыту кезеңдеріне, оның ішінде эмпирикалық материалды, математикалық деректерді логикалық ұйымдастыруға және қолданбалы мазмұнды есептерді шешуге басты назар аударылады. Зерттеуде математиканы оқытуда функционалдық іс-әрекетті, оның ішінде қашықтықтан оқыту жағдайында ұйымдастыру тәсілдерін талдау ерекше орын алады. Сондай-ақ теориялық материалды қабылдауда кездесетін кедергілерді жоюда оқушыларда дербестік пен өзін-өзі реттеуді дамыту қажеттілігі анықталды. Оқушыларға математиканы оқыту үдерісінде функционалдық сауаттылықты дамытуда, кері байланыс, тәжірибеге бағытталған тапсырмаларды пайдалану қажеттілігін ескере отырып, оқу процесін жетілдіру бойынша ұсыныстар берілді.

10.48081/BGQF1835

2026

Выпуск 1

В статье рассматривается диагностический этап формирования лексикографической компетенции студентов, изучающих иностранный язык. Исследование направлено на определение уровня владения словарными ресурсами, выявление основных трудностей при их использовании и анализ факторов, влияющих на эффективность работы со словарями. Для достижения этой цели проведено анкетирование 518 студентов бакалавриата и магистратуры гуманитарных факультетов различных вузов. Анализ собранных данных позволил выявить различия в стратегии использования словарей на разных этапах обучения, установить распространённые затруднения и определить степень сформированности навыков критического анализа словарных статей. Обнаружено, что у студентов наблюдаются разрозненные знания о типах словарей, а также недостаточная способность к оценке и сопоставлению определений из разных источников. Это подтверждает необходимость целенаправленного обучения методике работы со словарными ресурсами. На основе проведённого исследования предложены методические рекомендации, ориентированные на интеграцию словарных практик в образовательный процесс, использование цифровых технологий для формирования лексикографической компетенции и внедрение инновационных подходов к обучению. Результаты исследования могут быть использованы при модернизации учебных программ, разработке специализированных курсов и создании интерактивных учебных материалов, направленных на развитие навыков работы со словарями у студентов языковых специальностей.

https://doi.org/10.48081/BGQF1842

2026

Выпуск 1

Қоғамның дамуы жоғары оқу орындарының студенттерін кәсіби даярлауға жаңа талаптар қойып отыр. Бүгінгі таңда білім беру функцияларын тиімді орындау және студенттердің заман талабына сай үйлесімді дамуы үшін қажетті білім мен құзыреттіліктер жиынтығы ретінде қарастырылатын түлектердің кәсіби құзыреттілігін дамытуға ерекше назар аударылады. «Ғылыми-зерттеу жұмысын ұйымдастыру» пәнінде студенттердің ғылыми-зерттеушілік құзыреттілігін бағалау және дамыту үшін сауалнама жүргізілді. Сауалнама нәтижелері бойынша Жоңғар Алатауы (Жетісу Алатауы) мұздықтарынан бастау алатын Қаратал өзенін объект ретінде алу маңыздылығы атап көрсетілді. Жоғары оқу орындарының студенттерінде маңызды көрсеткіш болып табылатын кәсіби құзыреттіліктің құрамдас бөлігі ғылыми-зерттеушілік құзыреттілігін тиімді қалыптастырудың келесі шарттары анықталды: «Ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру» пәнінде өлкелік компоненттерді (Қаратал өзені) университет базасында зерттеу арқылы ғылыми-зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастыру; ғылыми-зерттеу жұмысының нәтижелері мен деректерін статистикалық өңдеу негізінде ақпараттық құзыреттілігін қалыптастыру. Зерттеу жұмысының мақсаты – студенттердің өлкелік компонент арқылы ғылыми-зерттеушілік құзыреттіліктерін дамыту және оқу үрдісіне енгізу. Жұмыс келесі міндеттірді қамтыды – зерттеушілік құзыріттілік үғымына анықтама берілді, студенттердің зертеуге дейінгі және кейінгі деңгейлері анықталды, Қаратал өзенінің биоэкологиялық көрсеткіштері анықталды. Зерттеу нәтижелері білім беру үрдісін жақсартатынын және болашақ биология мұғалімдерінің кәсіби құзыреттілігін тиімді қалыптастыруға және дамытуға ықпал ететінін көрсетті, бұл студенттердің эксперименттік тобындағы орташа көрсеткіштердің динамикасымен расталады. Сондықтан, біздің зерттеу жұмысымызда І.Жансүгіров атындағы Жетісу университетінің 6В01508-Биология, 6В01505-Биология(ІР) бағдарламаларының студенттері негізге алынды. Развитие общества предъявляет новые требования к профессиональной подготовке студентов высших учебных заведений. В современный период особое внимание уделяется развитию профессиональной компетентности выпускников, рассматриваемой как совокупность необходимых знаний и компетенций, обеспечивающих эффективное выполнение образовательных функций и гармоничное развитие студентов в соответствии с требованиями времени. В рамках дисциплины «Организация научно-исследовательской работы» было проведено анкетирование с целью оценки и развития научно-исследовательской компетентности студентов.По результатам опроса было отмечено значение выбора реки Қаратал, берущей начало в ледниках Жоңгар Алатауы (Жетысу Алатауы), в качестве объекта исследования. В качестве важного показателя профессиональной компетентности студентов высших учебных заведдений были определены следующие условия эффективного формирования научно-исследовательской компетентности: формирование исследовательской компетентности на основе изучения регионального компонента (реки Қаратал) в рамках дисциплины «Организация научно-исследовательской работы» в условиях университетской базы; развитие информационной компетентности на основе статистической обработки результатов и данных научного исследования. Цель исследования — развитие научно-исследовательской компетентности студентов посредством регионального компонента и интеграция этого направления в учебный процесс. В ходе работы были решены следующие задачи: дана дефиниция понятия «исследовательская компетентность», определены уровни сформированности компетентности студентов до и после исследования, выявлены биоэкологические показатели реки Қаратал. Результаты исследования показали, что данная работа способствует улучшению образовательного процесса и оказывает положительное влияние на эффективное формирование и развитие профессиональной компетентности будущих учителей биологии, что подтверждается динамикой средних показателей экспериментальной группы. В связи с этим в нашем исследовании были использованы студенты образовательных программ 6В01508-Биология и 6В01505-Биология(ІР) Жетысуского университета имени И. Жансугурова. The development of society imposes new requirements on the professional training of students in higher education institutions. In the modern context, special attention is given to the development of graduates’ professional competence, which is understood as a set of essential knowledge and skills that ensure the effective performance of educational functions and the harmonious development of students in accordance with contemporary demands. Within the discipline “Organization of Scientific Research Work”, a survey was conducted to assess and enhance students’ research competence.The survey results highlighted the significance of selecting the Кaratal River—originating from the glaciers of the Zhungar Alatau (Zhetysu Alatau)—as the research object. The following conditions were identified as essential for the effective formation of research competence, which constitutes an important component of students’ professional competence: the development of research competence through the study of a regional component (the Кaratal River) within the discipline “Organization of Scientific Research Work” at the university site, and the formation of information competence through the statistical processing of research results and data.The aim of the study is to enhance students’ research competence by integrating a regional component into the educational process. The study addressed the following tasks: defining the concept of research competence, determining students’ levels of competence before and after the research activities, and identifying the bioecological indicators of the Кaratal River.The results demonstrated that this work contributes to improving the educational process and positively influences the effective development of professional competence among future biology teachers, as evidenced by the dynamics of the average indicators in the experimental group. In this regard, the study involved students of the educational programs 6B01508—Biology and 6B01505—Biology (IР) at Zhetysu University named after I. Zhansugurov.

https://doi.org/10.48081/BGQF1834

2026

Выпуск 1

Представленное в статье исследование вносит весомый вклад в совершенствование стратегий подготовки педагогических кадров в высшем образовании, демонстрируя, как целенаправленные учебные интервенции могут повысить самооценку и профессиональные компетенции будущих учителей, а также указывает на необходимость интеграции подобных интенсивных модулей в учебные программы. Изучено воздействие на самодиагностируемую эффективность будущих учителей практикума по методам обучения школьников младших классов читательской грамотности, который посещали второкурсники Жетысуского университета. Студенты третьего и четвёртого курсов составили группу контроля с целью обеспечения сравнительных результатов. Практикум состоял из восьми двухчасовых занятий и охватывал следующие компоненты: методы обучения раннему чтению, фонетике и декодированию, смысловому чтению, стратегии развития метакогнитивных навыков, способствующих лучшему восприятию текста, способы повышения заинтересованности младшеклассников в чтении, освоение навыков оценивания читательской грамотности. Обе группы сдавали пред- и пост-тестирование по адаптированной авторами для казахстанских студентов шкале эффективности обучения читательским навыкам опросника TESTR. Вычисление показателей дескриптивной статистики, проверка полученных данных на нормальность распределения с расчётом коэффициентов асимметрии и куртозиса, шесть анализов ковариации, а также расчёт размера эффекта для субъективной диагностики рассматриваемых ковариатов позволили обеспечить объективность результатов исследования. Сообщается, что участие в практикуме значительно улучшило субъективное оценивание способностей студентов второго курса обучать раннему чтению, развивать метакогнитивные и оценочные навыки у младших школьников. Полагаем, что регулярное практическое применение теоретических знаний способствует лучшему усвоению материала и развитию уверенности в своих профессиональных навыках, а целенаправленная наставническая обратная связь стимулирует рефлексию и самосовершенствование студентов. Следовательно, практикумы и интенсивы, фокусирующиеся на развитии конкретных навыков, могут значительно повысить результативность профессиональной подготовки будущих учителей и подкрепить уверенность в своих педагогических способностях. Возникает необходимость пересмотра традиционных подходов к подготовке педагогических кадров, с большим акцентом на практическую составляющую обучения уже на младших курсах, а также потребность во введении системы наставничества, что, ожидаемо, поспособствует более раннему формированию профессиональной уверенности и компетентности будущих учителей.

https://doi.org/10.48081/BGQF1844

2026

Выпуск 1

Статья посвящена исследованию процесса развития мотивационно-ценностного компонента исследовательских компетенций педагогов колледжа посредством внедрения концептуальных карт в учебную и профессионально-исследовательскую практику. Целью работы является обоснование эффективности применения концептуальных карт как инструмента формирования внутренней профессиональной мотивации, направленной на саморазвитие, а также как средства визуализации и систематизации знаний, способствующих развитию исследовательского мышления педагогов. Особенностью данной работы является сочетание разработки концептуальных карт в процессе реализации исследовательских подходов Lesson Study и Action Research, что способствует глубокому пониманию и интерпретации педагогического процесса посредством его вербального отражения. Подобный поисково-исследовательский процесс опредмечивает образовательные потребности, создавая мотивы-стимулы. В работе дается теоретическое обоснование целесообразности использования концептуальных карт для развития мотивационно-ценностного компонента исследовательских компетенций педагогов. Предложена логически выстроенная последовательность разработки концептуальных карт (CMLS – карта логической структуры урока, CMAR – карта анализа и рефлексии, CMLR – карта логических взаимосвязей), в совокупности формирующая целостную модель развития исследовательской деятельности. Разработан чек-лист определения корреляции между параметрами мотивационно-ценностного компонента исследовательских компетенций педагога колледжа и концептуальными картами. Проведённое исследование позволило выявить динамику развития исследовательских компетенций, зафиксировать устойчивую положительную корреляцию между ростом мотивации к исследовательской деятельности и использованием визуально-аналитических инструментов. Особое внимание уделено описанию практического аспекта формирования исследовательских навыков педагогов в «полевых» условиях, когда применение концептуальных карт стало неотъемлемой частью совместного проектирования и анализа учебных занятий.

https://doi.org/10.48081/BGQF1845

2026

Выпуск 1

Бұл мақалада техникалық мамандықтар бойынша білім алушылардың мансаптық траекторияларын болжаудың ерекшеліктері қарастырылады. Білім алушылардың кәсіби дамуына әсер ететін негізгі факторлар, соның ішінде академиялық үлгерімі, мотивациясы, жобалар мен өндірістік тәжірибелерге қатысуы талданады. Зерттеуде мансаптық жолдарды болжауда деректерді талдау және машиналық оқыту әдістерін қолдану мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылған. Сандық және сапалық әдістер: үлгерім көрсеткіштері, сауалнама нәтижелері, оқытушылар мен жұмыс берушілердің сараптамалық бағалауы пайдаланылды. Кәсіби құзыреттілікті қалыптастыруда цифрлық технологиялар мен тәжірибеге бағытталған модульдердің маңыздылығы атап өтіледі. Сонымен қатар, еңбек нарығының өзгермелі талаптарына бейімделген оқу бағдарламаларын жасау жолдары қарастырылады. Зерттеу нәтижелері мамандарды даярлау тиімділігін арттыруға және олардың индустрияда сұранысқа ие болуына ықпал етуі мүмкін. Мақалада мансаптық траекторияны болжау үшін қолданылатын негізгі модельдер қарастырылған. Қарастырылған модельдер техникалық мамандық студенттерінің мансаптық траекториясын болжау барысында білім алушылардың еңбек нарығына бейімделуін жеңілдетіп, мансаптық дамуды тиімді басқаруға мүмкіндік береді. Мұндай модельдер студенттерге олардың болашақ мансап жолдарын нақты жоспарлауға және жетістікке жетуге септігін тигізеді. Мақалада ұсынылған мансаптық траекторияны қалыптастыруға әсер ететін негізгі факторлар негізінде мансаптық траекторияны болжау үшін қолданылатын негізгі модельдерді қолдану білім беру мекемелеріне және жұмыс берушілерге студенттердің кәсіби даму жолдарын басқару мен болжау үшін маңызды болып табылады.

10.48081/BGQF1859

2026

Выпуск 1

Бұл зерттеу білім беруді цифрландыру жағдайында Қазақстан Республикасының педагогикалық жоғары оқу орындарында математикалық анализ курсын оқытудың қазіргі жағдайын студенттер мен оқытушылардың осы курсты оқыту аспектілері туралы пікірлерін зерделеу негізінде анықтауға бағытталған. Осы мақсатта қатысушылардың әр тобы үшін екі түрлі сауалнама әзірленді. Зерттеу нәтижесінде алынған сапалы деректер тақырыптық талдау арқылы, ал сандық деректер дискриптивті анализ арқылы талданды. Бұл талдаудың нәтижелері цифрлық технологияларды математикалық анализ курсына кіріктіру мәселесі айтарлықтай дамытуды қажет ететінін көрсетті. Оқытушылар мен студенттер сонымен қатар цифрлық технологияның аталған курс мазмұнына кіріктірілуіне қатыссыз, курсты оңтайлы оқыту мен меңгерудің кейбір қиындықтары мен кедергілерін көрсетті. Студенттердің курсты оқу кезіндегі математикалық дайындық деңгейлерінің әртүрлілігі және өз бетінше жұмыс істеу дағдыларының жеткіліксіз дамуы, қазақ тіліндегі оқу материалдарының, соның ішінде цифрлық білім беру ресурстарының жеткіліксіздігі, оқытушылардың цифрлық технологияларды қолдану деңгейін көтеру қажеттілігі және осыдан шығатын оқытуды ұйымдастыру әдістерін жетілдіру қажеттілігі сияқты мәселелер білім алушылардың математикалық анализ курсының оқу нәтижелеріне ұтымды жетуде маңызды кедергілер болатындығы анықталды.

10.48081/BGQF1836

2026

Выпуск 1